TENS кај остеоартроза – електротерапија за контрола на болката

 

Остеоартрозата е хронично заболување на зглобовите кое може да предизвика болка, вкочанетост, оток и ограничена подвижност. Најчесто се зафатени колената, колковите, рацете и ‘рбетот.

Кај пациентите со остеоартроза, болката и намалената функција можат значително да влијаат врз одењето, качувањето и симнувањето по скали, станувањето од стол, чучнувањето и извршувањето на секојдневните активности.

Една од физиотерапевтските методи што може да се користи за симптоматска контрола на болката е транскутаната електрична нервна стимулација, односно TENS.

Важно е да се нагласи дека TENS не ја обновува оштетената зглобна ‘рскавица и не ја отстранува причината за остеоартрозата. Неговата потенцијална улога е олеснување на болката и подобрување на подносливоста на движењето и рехабилитацијата.

Што е остеоартроза?

 

Остеоартрозата претставува комплексно заболување на зглобот при кое со текот на времето се развиваат структурни промени во повеќе зглобни ткива, вклучувајќи ја ‘рскавицата, субхондралната коска и синовијалните и периартикуларните структури.

Симптомите и нивната изразеност се разликуваат од пациент до пациент. Кај некои доминира болката при оптоварување, додека кај други може да има поизразена вкочанетост, ограничена подвижност или оток.

Целите на конзервативниот третман се намалување на болката, зачувување или подобрување на функцијата и одржување на физичката активност.

Најчести симптоми на остеоартроза на коленото

 

Болка

Болката често се појавува или се засилува при оптоварување на зглобот – при подолго одење, качување или симнување по скали, станување од стол или чучнување.

Кај поизразена остеоартроза болката може да биде присутна и при мирување.

Вкочанетост

Може да се појави чувство на вкочанетост, особено по подолг период на неактивност или по будење.

Оток

Кај дел од пациентите може да се појави оток или излив во коленскиот зглоб, зависно од клиничката состојба.

Ограничен опсег на движење

Болката, вкочанетоста и структурните промени можат да доведат до намалена подвижност на зглобот.

Крепитации

При движење може да се почувствува или слушне „крцкање“ во пределот на зглобот.

Намалена мускулна сила

 

Поради болката и намалената физичка активност може да дојде до слабеење на мускулатурата околу коленото, особено на квадрицепсот, што дополнително може да влијае врз функционалноста.

Како се поставува дијагнозата?

Дијагнозата на остеоартрозата се поставува врз основа на клиничката слика, анамнезата и физикалниот преглед, а кога е потребно може да се користат и дополнителни испитувања како радиографија.

Кај типична клиничка слика, лекарот ја проценува локализацијата и карактерот на болката, вкочанетоста, подвижноста и функционалноста на зглобот.

Снимањето не се користи само за да се „измери“ болката – структурните промени на снимката не секогаш корелираат директно со интензитетот на симптомите.

TENS кај остеоартроза

TENS (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) е неинвазивна електротерапевтска метода при која преку електроди поставени на кожата се применуваат електрични импулси со цел да се модулира перцепцијата на болката.

Кај остеоартроза, TENS може да се разгледува како дополнителна симптоматска метода, особено кога болката го ограничува движењето или активното спроведување на програмата за рехабилитација.

Сепак, научните докази за ефективноста на TENS кај остеоартроза не се доволно конзистентни за да се смета за универзално ефикасен третман. Cochrane прегледот заклучува дека постоеле значајни ограничувања во квалитетот и хетерогеноста на достапните студии, поради што не можел сигурно да се потврди ефектот врз болката.

Поради тоа, TENS најсоодветно е да се користи како дел од индивидуализиран физиотерапевтски план, а не како замена за активната рехабилитација.

Како се применува TENS кај остеоартроза на коленото?

 

1. Избор на интензитет

Интензитетот на стимулацијата се зголемува постепено до јасно чувствувана, но комфорна стимулација.

Пациентот треба да чувствува електрично пецкање или друга јасна сензација, без непотребна болка или значителна непријатност.

2. Поставување на електродите

Електродите се поставуваат околу болното подрачје, во согласност со локализацијата на симптомите и избраниот терапевтски пристап.

Кај болка во коленото, електродите може да се постават на соодветната околна мускулатура и во пределот околу зглобот.

Тие треба добро да прилегаат на чиста, сува и неоштетена кожа.

3. Избор на режим и фреквенција

TENS уредите располагаат со различни режими и параметри. Кај болка поврзана со коленска остеоартроза можат да се користат различни начини на стимулација, зависно од конкретниот уред и терапевтската цел.

Не постои една фреквенција која може да се прогласи за оптимална за сите пациенти.

Поради тоа, изборот на параметрите треба да биде индивидуализиран.

4. Времетраење на апликацијата

Roovjoy како примерен протокол наведува 15–30 минути по апликација, со можност за примена 1–3 пати дневно, зависно од индивидуалниот одговор.

Во клиничката практика, времетраењето и фреквенцијата треба да се прилагодат според целта на третманот, реакцијата на пациентот и упатството за користење на конкретниот уред.

5. Комбинирање со активна рехабилитација

TENS не треба да се гледа изолирано.

Современиот пристап кон остеоартрозата ја нагласува важноста на едукацијата, структурираното вежбање и физичката активност, а кај соодветни пациенти и управувањето со телесната тежина.

TENS може да има место како дополнителна метода кога контролата на болката овозможува полесно спроведување на активната рехабилитација.

Во зависност од клиничката состојба, програмата може да вклучува:

• вежби за сила;
• вежби за опсег на движење;
• функционални вежби;
• вежби за баланс и невромускулна контрола;
• постепено зголемување на физичката активност;
• едукација за самостојно управување со симптомите.

Кои се целите на TENS кај пациент со остеоартроза?

 

Примарната цел е симптоматско намалување на болката.

Намалувањето на болката може индиректно да помогне пациентот полесно да:

• се движи;
• изведува терапевтски вежби;
• учествува во рехабилитациската програма;
• ги извршува секојдневните активности.

Затоа TENS треба да се гледа како дополнителна алатка во рехабилитацијата, а не како замена за активната терапија.

Кога е потребна медицинска проценка?

 

Пред примена на TENS потребна е дополнителна медицинска проценка кога постои:

• ненадејна и силна болка;
• свежа траума;
• значителен оток;
• изразено црвенило и локална топлина;
• нагло влошување на функцијата;
• други симптоми кои не се типични за вообичаената клиничка слика.

TENS треба да се применува според упатството на производителот и со почитување на контраиндикациите и мерките на претпазливост за конкретниот уред.

Заклучок

 

Остеоартрозата може значително да влијае врз болката, подвижноста и квалитетот на животот.

TENS претставува неинвазивна метода која може да се користи за симптоматска контрола на болката, но не ја лекува основната структурна причина на остеоартрозата.

Најголема корист од електротерапијата има кога е правилно интегрирана во индивидуализиран план за физиотерапија и активна рехабилитација, во кој централно место имаат терапевтските вежби, физичката активност и едукацијата на пациентот.

---

Најчести прашања

Дали TENS може да помогне кај остеоартроза?

TENS може да се користи како дополнителна неинвазивна метода за симптоматска контрола на болката кај одредени пациенти со остеоартроза.

Каде се поставуваат TENS електродите кај болка во коленото?

Електродите може да се постават околу болното подрачје на коленото или на соодветната околна мускулатура, зависно од локализацијата на симптомите и терапевтската цел.

Дали TENS ја лекува остеоартрозата?

Не. TENS е симптоматска метода и не ја обновува оштетената зглобна ‘рскавица ниту ја отстранува основната причина за остеоартрозата.

Колку долго се применува TENS?

Времетраењето зависи од конкретниот протокол, уредот и индивидуалниот одговор. Во одредени протоколи се користат апликации од 15–30 минути.

Дали TENS може да се комбинира со вежби?

Да. Кај соодветни пациенти може да се користи како дополнителна метода со цел полесно спроведување на активната рехабилитација.

Медицинска напомена

Овој текст има едукативен карактер и не претставува индивидуална медицинска препорака. Изборот на електротерапевтскиот метод, параметрите и поставувањето на електродите треба да се прилагодат според клиничката состојба на пациентот и упатството за конкретниот уред.