Рехабилитација по кардиохируршка операција: практичен водич за пациентите

 

Физиотерапевтска подготовка пред операцијата, заштита на градната коска и безбедно враќање кон физичката активност

 

Кардиохируршката операција е значаен чекор во лекувањето на многу срцеви заболувања. Но, за успешно закрепнување не е важна само хируршката интервенција, туку и правилната подготовка пред операцијата, раната мобилизација и индивидуално приспособената рехабилитација.

Кај пациентите кои се оперирани преку средишна стернотомија, односно хируршки рез со разделување на градната коска, посебно внимание треба да се посвети на дишењето, зараснувањето на раната и зачувувањето на стабилноста на градната коска.

Во овој водич ќе дознаете како физиотерапијата може да помогне пред и по операцијата, кои вежби може да се применуваат, како правилно да се заштити градната коска и кога треба да се побара медицинска помош.

 

1. Предоперативна подготовка од страна на физиотерапевт

 

Физиотерапијата не мора да започне дури по операцијата. Кога постојат услови, предоперативната подготовка може да му помогне на пациентот полесно да ги совлада вежбите и инструкциите што ќе му бидат потребни во првите денови по интервенцијата.

Предоперативната физиотерапевтска процена може да ги опфати:

• функционалната способност и толеранцијата на физички напор;
• респираторната функција и способноста за длабоко дишење и искашлување;
• мускулната сила, подвижноста и рамнотежата;
• способноста за станување, движење во кревет и пешачење;
• потребата од помош при секојдневните активности по отпустот.

Врз основа на процената, физиотерапевтот го подготвува пациентот за активностите што ќе следуваат по операцијата.

 

Што треба да научи пациентот пред операцијата?

 

1. Длабоко, контролирано дишење

Пациентот се обучува да вдишува полека, да ги проширува белите дробови и контролирано да издишува. Оваа техника ќе му биде потребна по операцијата, кога болката и намалената подвижност може да го ограничат нормалното дишење.

 

2. Поддржано искашлување

Пациентот се обучува како да го поддржи пределот на градната коска со перница или свиткан пешкир при кашлање, доколку тоа му го препорачал медицинскиот тим. Целта е да се намали непријатноста без да се спречи ефикасното отстранување на секретите.

 

3. Вежби за циркулација

Едноставните движења на глуждовите, колената и мускулатурата на нозете помагаат во одржувањето на мускулната активност во периодот кога пациентот ќе биде помалку подвижен.

 

4. Безбедно станување и мобилизација

Физиотерапевтот може да покаже како пациентот да се врти во кревет, да седнува, да станува и да започне со пешачење без непотребно напрегање.

 

5. Едукација за периодот по операцијата

Пациентот и семејството добиваат информации за постепеното враќање на активностите, заштитата на оперативната рана и препознавањето на предупредувачките симптоми.

Кај внимателно избрани пациенти, особено кај оние со зголемен ризик од белодробни компликации, медицинскиот тим може да препорача и специфични вежби за инспираторната мускулатура.

Предоперативната подготовка не треба да вклучува напорни тренинзи на своја рака. Интензитетот на вежбите мора да биде приспособен на срцевата состојба и одобрен од кардиологот и кардиохирургот.

 

2. Заштита на градната коска по стернотомија

 

При многу операции на срцето, градната коска се разделува хируршки и на крајот се фиксира, најчесто со метални жици или друг соодветен систем. По операцијата, коската има потреба од време за повторно да зарасне и да ја врати стабилноста.

Процесот на зараснување обично трае неколку недели, а целосното зараснување може да трае приближно 6–8 недели или подолго, зависно од пациентот и присуството на компликации.

Во овој период не е потребно целосно мирување. Напротив, раното, контролирано движење е важен дел од закрепнувањето. Потребно е да се избегнуваат прекумерно напрегање и движења што предизвикуваат болка или чувство на нестабилност во градната коска.

 

Како да ја заштитите градната коска?

 

• Избегнувајте кревање тешки предмети, силно туркање и влечење додека не добиете одобрение од хируршкиот тим.
• При станување од кревет или стол, користете техника што ви ја покажал физиотерапевтот.
• Движете ги рацете во рамките на дозволениот опсег, без нагли движења и без непотребно оптоварување.
• При кашлање, користете перница за поддршка ако тоа ви го препорачал медицинскиот тим.
• Секојдневно проверувајте ја оперативната рана според добиените инструкции.
• Избегнувајте самостојно воведување вежби со тегови и интензивни вежби за горниот дел од телото.

 

Појавата на ново кликнување, поместување или чувство дека градната коска не е стабилна треба да се пријави кај медицинскиот тим, особено ако е придружена со болка или промена на оперативната рана.

 

3. Posthorax елек: Дали е потребен по кардиохируршка операција?

 

Posthorax е специјален торакален стабилизирачки елек наменет за дополнителна поддршка на градната коска по операции изведени преку средишна стернотомија.

Елекот обезбедува поддршка од предната и задната страна на градниот кош и е наменет да го ограничи непосакуваното движење на градната коска во текот на зараснувањето.

 

Кои се потенцијалните придобивки?

 

Соодветно поставениот елек може да помогне во:

 

• подобрување на механичката стабилност на градната коска;
• намалување на болката и непријатноста при движење и кашлање;
• полесно изведување на респираторните вежби и мобилизацијата;
• намалување на ризикот од одредени механички компликации кај соодветно избрани пациенти.

 

Во една голема рандомизирана мултицентрична студија, употребата на Posthorax елек била поврзана со помала зачестеност на длабоки компликации на оперативната рана. Сепак, систематска анализа и метаанализа објавена во 2024 година посочува дека постојните докази сè уште не се доволно сигурни за да се препорача задолжителна употреба кај сите пациенти.

Затоа, одлуката треба да ја донесе кардиохируршкиот тим според типот на операцијата, ризикот од компликации и состојбата на пациентот.

 

Кога и како се користи Posthorax?

 

Доколку хирургот препорача употреба на елекот, идеално е пациентот да биде измерен и да се запознае со неговото поставување уште пред операцијата.

По интервенцијата, елекот се поставува според инструкциите на производителот и медицинскиот тим. Треба да биде со соодветна големина и да обезбедува стабилна поддршка, без прекумерен притисок што би го отежнувал дишењето.

Времетраењето на носењето зависи од препораката на хируршкиот тим. Кај некои пациенти се препорачува носење во текот на поголемиот дел од денот за време на зараснувањето, со кратки прекини според упатството за нега. Не треба самостојно да се менува режимот на носење.

Важно: Posthorax не ја заменува правилната хируршка техника, негата на раната, контролата на инфекцијата или соодветната рехабилитација. Не е задолжителен за секој пациент, а правилната големина и поставување се важни за безбедна употреба.

 

4. Нега на оперативната рана и превенција на компликации

 

Зараснувањето на градната коска е поврзано и со состојбата на оперативната рана и општото здравје на пациентот.

Посебно внимание е потребно кај пациенти со дијабетес, прекумерна телесна тежина, хронични белодробни заболувања, пушење, нарушена исхрана или претходни проблеми со зараснувањето на раните.

 

За намалување на ризикот од компликации:

 

• Следете ги инструкциите за хигиена и нега на раната.
• Не нанесувајте креми, пудри или други препарати без препорака.
• Одржувајте ја гликемијата под контрола според планот од лекарот.
• Прекинете со пушење и побарајте стручна поддршка доколку ви е потребна.
• Обезбедете соодветна исхрана и внес на протеини според индивидуалните потреби.
• Пријавете црвенило, секрет, отворање на раната, покачена температура или влошување на болката.

 

При појава на сомневање за инфекција или нестабилност на градната коска, потребна е навремена медицинска процена. Самостојното затегнување на завои или еластични појаси не е замена за преглед.

 

5. Кога започнува физиотерапијата по операцијата?

 

Мобилизацијата обично започнува уште во болницата, кога медицинскиот тим ќе процени дека пациентот е стабилен.

 

Првичните активности може да вклучуваат:

 

• правилно позиционирање во кревет;
• контролирани респираторни вежби;
• движења на глуждовите и долните екстремитети;
• постепено седење и станување;
• кратки прошетки со помош или надзор.

 

По отпустот, програмата продолжува со постепено зголемување на активноста. Напредувањето зависи од типот на операцијата, срцевата и респираторната состојба, болката, зараснувањето на раната и физичката способност.

 

6. Пешачење по операцијата: Пример за постепена прогресија

 

За пациент со стабилно закрепнување, на кого му е дозволено пешачење, може да се користи следниот ориентациски пример:

 

Фаза	Пример за времетраење	Зачестеност
Почетна	5–10 минути	1–2 пати дневно
Рана прогресија	10–15 минути	2 пати дневно
Средна прогресија	15–20 минути	2 пати дневно
Подобра толеранција	20–30 минути	1–2 пати дневно

 

Овој распоред не е задолжителен и не треба да се следи по календарски денови. Пациентот треба да премине на следното ниво само ако претходната активност ја поднесува добро, без предупредувачки симптоми.

Пешачењето треба да биде по рамна подлога, со удобно темпо и можност за одмор. На почетокот, важно е времетраењето и реакцијата на организмот, а не бројот на изминати километри.

 

7. Респираторни вежби и вежби за подвижност

 

Контролирано длабоко дишење

 

1. Седнете исправено и опуштете ги рамената.
2. Вдишете полека низ носот, дозволувајќи градниот кош да се прошири.
3. Издишете нежно и контролирано.
4. Повторете неколку пати според инструкциите од физиотерапевтот.

 

При вртоглавица, прекинете и одморете се.

 

Поддржано искашлување

Ако има секрети, важно е пациентот да може да ги искашла. При кашлање може нежно да се поддржи оперативниот предел со перница или свиткан пешкир, според упатството од медицинскиот тим.

 

Движење на глуждовите

Во седечка или лежечка положба, движете ги стапалата нагоре и надолу 10–15 пати со секое стапало.

 

Испружување на коленото

Од седечка положба, полека испружете ја едната нога, а потоа вратете ја. Започнете со 5–10 повторувања по нога, според подносливоста.

 

Лесни движења на рамената

Подигнете ги и спуштете ги рамената, а потоа направете мали кружни движења доколку се дозволени и не предизвикуваат болка или нестабилност на градната коска.

Вежбите се примери, а не универзален протокол. Физиотерапевтот треба да одреди кои активности се соодветни за конкретниот пациент и кога може да се воведат.

 

8. Кога треба да прекинете со вежбањето?

 

Прекинете ја активноста при појава на нова болка во градите, вртоглавица, изразена слабост, ново или засилено отежнато дишење или значајно срцебиење.

При силна или продолжена болка во градите, тешко отежнато дишење или губење на свеста, побарајте итна медицинска помош.

Ново кликнување со чувство на нестабилност на градната коска, отворање на оперативната рана, црвенило, секрет или покачена температура бараат контакт со медицинскиот тим.

 

Заклучок

 

Рехабилитацијата по кардиохируршка операција започнува со подготовка, продолжува со рана мобилизација и се надградува со индивидуално приспособена програма за физичка активност.

Предоперативната едукација од физиотерапевт, правилната заштита на градната коска и соодветната употреба на Posthorax елекот кај избрани пациенти се важни елементи на процесот.

Најважно е пациентот да не се споредува со други, да ги следи инструкциите од хирургот и постепено да ја зголемува активноста. Раното препознавање на знаци за компликации и навременото вклучување во кардиолошка рехабилитација се клучни за безбедно закрепнување.

Овој текст е информативен и не ги заменува индивидуалната медицинска процена и планот за рехабилитација од кардиохирургот, кардиологот и физиотерапевтот.

 

Користени извори

 

• Cleveland Clinic – Posthorax Support Vest
• Posthorax – Упатство за употреба
• Рандомизирана мултицентрична студија за Posthorax
• Систематска анализа и метаанализа за торакални стабилизирачки елеци, 2024
• Guy’s and St Thomas’ NHS – Физиотерапија пред и по кардиохируршка операција
• University Hospital Southampton – Активности по стернотомија