Сколиоза кај деца и адолесценти: Што треба да знае секој родител?

 

Сколиозата не е само „лошо држење на телото“

 

Сколиозата претставува странично искривување на ’рбетниот столб поголемо од 10 степени, придружено со ротација на пршлените. Најчесто се појавува во периодот на интензивен раст кај децата и адолесцентите, особено помеѓу 10 и 16 години.

Според светските статистики, сколиозата се јавува кај околу 2–3% од децата и адолесцентите. Девојчињата имаат поголем ризик за развој на потешки форми на сколиоза во споредба со момчињата.

Најчестиот тип е идиопатска сколиоза, што значи дека точната причина за нејзиното појавување не е позната.

---

Статистика за сколиоза во Македонија

 

Иако во Македонија не постои национален регистар за сколиоза, во последните години се спроведени неколку истражувања и скрининг програми кои укажуваат дека деформитетите на ’рбетниот столб претставуваат важен јавно-здравствен проблем кај училишната популација.

Во истражување спроведено во 2020 година во сите основни училишта на територијата на Општина Кисела Вода – Скопје, биле опфатени 4.609 ученици. Резултатите покажале дека сколиотични отстапувања биле регистрирани кај 25,3% од испитаните деца. Истражувачите заклучиле дека сколиозата претставува еден од најчестите мускулоскелетни деформитети кај училишната популација и дека раното откривање е од суштинско значење за успешен третман и превенција на компликации.

Дополнително, анализата на систематските прегледи на 7.735 ученици од Прилепскиот регион во периодот 2022–2024 година покажала дека сколиоза била регистрирана кај 14,1% од учениците. Интересно е што зачестеноста значително се зголемувала со возраста: 4,4% кај учениците од прво одделение, 12,7% во трето одделение, 17,2% во петто одделение и дури 25% во седмо одделение. Овие податоци укажуваат дека периодот на интензивен раст е најризичен за појава и прогресија на сколиозата.

Треба да се нагласи дека бројките добиени преку училишните скрининг програми не значат дека сите деца имаат радиолошки потврдена структурна сколиоза. Скринингот служи за рано препознавање на можни деформитети и идентификација на деца кај кои е потребна дополнителна ортопедска или физиотерапевтска проценка.

Добиените резултати ја нагласуваат потребата од редовни превентивни прегледи, едукација на родителите и наставниците, како и навремено вклучување на физиотерапијата во третманот на децата со сколиоза.

 

---

Дали неправилното седење предизвикува сколиоза?

 

Ова е едно од најчестите прашања што родителите ги поставуваат.

Неправилното седење, носењето училишна торба на едно рамо, користењето мобилни телефони или долгото седење пред компјутер не предизвикуваат структурна сколиоза.

Сепак, овие навики можат да доведат до лошо држење на телото, мускулен дисбаланс и болки во грбот, па затоа е важно децата да бидат физички активни и редовно да вежбаат.

 

---

Како родителите можат да ја препознаат сколиозата?

 

Во најголем број случаи сколиозата не предизвикува болка во раните фази, поради што често останува незабележана.

Родителите треба да обрнат внимание доколку забележат:

 

• едното рамо да биде повисоко од другото;
• едната лопатка да биде поистакната;
• асиметрична половина;
• нерамномерна висина на колковите;
• навалување на телото на една страна;
• облеката да стои накривено;
• при наведнување нанапред едната страна од грбот да биде повисока.

 

Доколку забележите некој од овие знаци, потребно е да се направи преглед кај стручно лице.

 

---

Како се поставува дијагнозата?

 

Дијагностиката започнува со клинички преглед.

Физиотерапевтот или лекарот ја проценува положбата на телото, симетријата на рамениците, лопатките и карлицата, како и подвижноста на ’рбетот.

Често се користи Адамсов тест, при кој детето се наведнува нанапред, а стручното лице проценува дали постои асиметрија на грбот.

За потврда на дијагнозата се прави рендгенска снимка на целиот ’рбетен столб во стоечка положба. На снимката се мери Кобовиот агол (Cobb angle), кој го определува степенот на искривување.

 

---

Какви симптоми може да предизвика сколиозата?

 

Во почетокот најчесто нема симптоми освен видливата деформација.

Со напредување на искривувањето може да се појават:

 

• замор при подолго стоење;
• болки во грбот;
• мускулна напнатост;
• намалена физичка издржливост;
• ограничена подвижност;
• нарушена самодоверба поради променет изглед.

 

Кај потешките форми може да биде нарушена функцијата на градниот кош и белите дробови.

 

---

Кои се можните компликации?

 

Доколку не се открие и не се третира навреме, сколиозата може да доведе до:

 

• прогресивно зголемување на искривувањето;
• хронични болки во грбот;
• дегенеративни промени на ’рбетот во возрасна доба;
• намалена белодробна функција кај тешките форми;
• нарушена рамнотежа и држење на телото;
• психолошки и емоционални последици поврзани со изгледот.

 

Затоа раното откривање е од огромно значење.

 

---

Како се третира сколиозата?

 

Третманот зависи од возраста на детето, степенот на искривување и потенцијалот за понатамошен раст.

Следење и редовни контроли

 

Кај помалите искривувања често се препорачуваат редовни контроли и следење на растот.

 

Физиотерапија

 

Физиотерапијата претставува основа на конзервативниот третман.

 

Современите програми вклучуваат:

 

• специфични вежби за сколиоза;
• Schroth метод;
• корективни вежби за држење на телото;
• вежби за стабилизација на трупот;
• респираторни вежби;
• едукација за правилно држење и секојдневни активности.

 

Целта е да се спречи прогресијата на искривувањето, да се подобри функцијата и да се зачува квалитетот на животот.

Ортопедски корсет

 

Кај деца кои сè уште растат и имаат средно изразени искривувања може да биде препорачано носење корсет.

Корсетот не ја лекува причината, но може значително да го намали ризикот од понатамошно влошување.

Хируршки третман

 

Кај потешките форми со големо искривување може да биде потребен хируршки третман. За среќа, само мал дел од пациентите имаат потреба од операција.

 

---

Каква е улогата на физиотерапевтот?

 

Физиотерапевтот има клучна улога во:

 

• раното препознавање на проблемот;
• проценката на држењето на телото;
• изработката на индивидуална програма на вежби;
• следењето на напредокот;
• едукацијата на детето и родителите;
• подобрувањето на физичката функција и самодовербата.

 

Современите физиотерапевтски пристапи овозможуваат безбеден и ефикасен третман кај голем број деца и адолесценти.

 

---

Совети за родители

 

• ✔ Редовно набљудувајте го држењето на телото на вашето дете.
• ✔ Проверувајте дали рамениците, лопатките и колковите се симетрични.
• ✔ Поттикнувајте секојдневна физичка активност.
• ✔ Не чекајте појава на болка – сколиозата често е безболна.
• ✔ Побарајте стручен преглед при најмал сомнеж.
• ✔ Следете ги препораките на физиотерапевтот и ортопедот.

 

---

Заклучок

Сколиозата е чест проблем во периодот на раст и развој, но навременото откривање и соодветниот третман можат значително да ја подобрат прогнозата. Редовните прегледи, активното учество на родителите и правилно насочената физиотерапија претставуваат најдобрата стратегија за зачувување на здравјето на ’рбетниот столб кај децата.

 

Референци

1. Georgieva D, Djoleva Tolevska R, Atanasov N, Kamnar V, Saveski A, Nancheva J. Prevalence of musculoskeletal disorders in primary school children. Research in Physical Education, Sport and Health. 2020. Available from: https://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/16355
2. Garbeska-Kebakoska A, Chingoska D, Vidoeska K, Kebakoska M. Spinal deformities in primary school students in the Prilep region in the period from 2022 to 2024. In: XXI Congress of Preventive Medicine Proceedings. Prilep; 2025. p.84. Available from: https://cong2025.mld.mk/wp-content/uploads/2025/09/XXI-Abstract-Book.pdf