Третман на дисменореја со електротерапија – примена на TENS

Што е дисменореја?

Дисменореја е медицинскиот термин за болка поврзана со менструалниот циклус. Најчесто се манифестира како болка и грчеви во долниот дел на стомакот, а болката може да се шири кон долниот дел на грбот и лумбосакралната регија.

Кај некои жени, особено при поизразена дисменореја, покрај болката може да се појават и други симптоми, како гадење, повраќање, дијареја, вртоглавица, замор, бледило и ладна пот. Симптомите можат значително да влијаат врз секојдневните активности, работната способност и квалитетот на животот.

Дисменорејата најчесто се дели на:

• Примарна дисменореја – се јавува без утврдена органска патологија на репродуктивните органи и најчесто започнува во адолесценцијата.
• Секундарна дисменореја – е поврзана со одредена гинеколошка состојба или органска патологија, како што се ендометриоза, аденомиоза или други заболувања на репродуктивниот систем.

Кај секундарната дисменореја, карактерот и интензитетот на болката зависат од основната причина, поради што е важно да се направи соодветна гинеколошка проценка.

Симптоми на дисменореја

Примарна дисменореја

Примарната дисменореја најчесто започнува во адолесценцијата, обично во периодот по воспоставувањето на менструалниот циклус.

Најкарактеристичен симптом е грчевита болка во долниот дел на стомакот, која се појавува непосредно пред или со почетокот на менструацијата.

Болката најчесто е најизразена во текот на првиот ден од менструацијата и постепено се намалува во следните 2–3 дена.

Може да биде придружена со:

• болка во долниот дел на грбот;
• гадење и повраќање;
• дијареја;
• вртоглавица;
• замор;
• главоболка;
• бледило;
• ладна пот.

Кај примарната дисменореја, гинеколошкиот преглед обично не покажува структурни абнормалности.

Секундарна дисменореја

Симптомите можат да бидат слични на оние кај примарната дисменореја, но нивниот карактер зависи од основната гинеколошка состојба.

Кај ендометриозата, на пример, болката може постепено да станува поинтензивна и да се појавува и надвор од периодот на менструација.

Поради тоа, појавата на нова, значително поинтензивна или прогресивна менструална болка бара гинеколошка проценка.

Степени на дисменореја според интензитетот на симптомите

Во зависност од интензитетот на болката и нејзиното влијание врз секојдневното функционирање, дисменорејата може практично да се опише како:

Лесна дисменореја

Присутна е блага болка или чувство на грчеви во долниот дел на стомакот, понекогаш проследено со болка во долниот дел на грбот.

Жената главно може да ги извршува своите секојдневни активности, а понекогаш може да биде потребен аналгетик.

Умерена дисменореја

Болката е поизразена и може да биде придружена со гадење, повраќање, болка во грбот или чувство на студ во екстремитетите.

Симптомите можат да го отежнат нормалното извршување на секојдневните активности, а примената на мерки за ублажување на болката може да биде потребна.

Тешка дисменореја

Болката е интензивна и значително го нарушува секојдневното функционирање. Може да го отежне или оневозможи нормалното извршување на работните, училишните и домашните активности.

Може да се појават и системски симптоми како гадење, повраќање, изразен замор, бледило и ладна пот.

TENS кај дисменореја

Физикалната терапија може да биде дел од мултимодалниот пристап кон намалување на болката кај дисменореја.

Една од методите што се користат за симптоматско намалување на болката е транскутаната електрична нервна стимулација (TENS).

TENS е неинвазивна електротерапевтска метода која преку електрични импулси се применува преку кожата со цел да се модулира перцепцијата на болката.

Клиничките истражувања покажуваат дека TENS може да придонесе за:

• намалување на интензитетот на менструалната болка;
• намалување на потребата од аналгетска терапија кај дел од пациентките;
• подобрување на функционалноста и секојдневното функционирање;
• подобрување на квалитетот на живот кај жени со примарна дисменореја.

Сепак, резултатите од студиите варираат во однос на применетите параметри и методологијата, па затоа параметрите на TENS треба да се индивидуализираат според состојбата, интензитетот на болката и одговорот на пациентката.

Како се применува TENS кај дисменореја?

TENS може да се применува како дел од физиотерапевтскиот третман или, кај соодветно обучени пациентки и со соодветен уред, за домашна симптоматска контрола на болката.

1. Избор на интензитет

Интензитетот на електричната стимулација треба постепено да се зголемува до јасно чувствителна, но комфорна стимулација.

TENS не треба да предизвикува непријатна или болна сензација.

Кај конвенционалниот TENS, целта најчесто е да се постигне силно, но удобно пецкање без непријатност.

2. Поставување на електродите

Електродите се поставуваат на кожата во пределот на болката.

Кај менструалната болка, една од можностите е поставување на електродите во долниот дел на абдоменот, од двете страни на средишната линија.

Во практичната примена, точната позиција може да се прилагоди според местото и распространетоста на болката.

Електродите треба добро да прилегаат на кожата, без да се поставуваат врз оштетена или иритирана кожа.

3. Избор на режим и фреквенција

TENS уредите располагаат со различни режими и параметри.

Во литературата се опишани различни TENS протоколи за примарна дисменореја. Кај конвенционалниот TENS, често се користат повисоки фреквенции, на пример околу 80–100 Hz, со интензитет прилагоден до силна, но комфорна сензација.

Важно е да се нагласи дека не постои еден универзален TENS параметар што е оптимален за секоја пациентка. Изборот на фреквенција, ширина на пулсот, интензитет и времетраење треба да се прилагоди индивидуално.

4. Времетраење и фреквенција на третманот

Времетраењето на една TENS апликација може да биде приближно 15–30 минути, зависно од избраниот протокол, уредот и индивидуалниот одговор.

Кај пациентки кои имаат повторливи симптоми, TENS може да се применува во периодот кога болката е присутна или се очекува нејзина појава, согласно индивидуалниот терапевтски план.

Фреквенцијата и времетраењето на третманот треба да се одредат според симптомите и реакцијата на пациентката.

5. Комбинирање со други физиотерапевтски методи

Ефектот врз симптомите може дополнително да се поддржи со други нефармаколошки методи, во зависност од индивидуалната состојба:

• локална топлина;
• лесни вежби и истегнување;
• вежби за релаксација и контролирано дишење;
• мануелни техники, кога се индицирани;
• физичка активност со соодветен интензитет.
• кинезиотејпинг

Комбинираниот пристап може да биде особено корисен кај пациентки кај кои дисменорејата значително го ограничува секојдневното функционирање.

Пример за поставување на TENS електродите

За болка локализирана во долниот дел на абдоменот, електродите може да се постават латерално од предната средишна линија, во долниот абдоминален регион, при што точната позиција се прилагодува според локализацијата на болката и удобноста на пациентката.

Важно: поставувањето и параметрите треба да бидат индивидуализирани, а при првична примена или кај изразени симптоми се препорачува консултација со физиотерапевт.

Важно

TENS претставува метод за симптоматско намалување на болката и не ја лекува основната причина за секундарна дисменореја.

Доколку менструалната болка е нова, многу интензивна, прогресивна или е придружена со необично обилно крвавење, болка надвор од менструалниот период, болка при сексуален однос или други невообичаени симптоми, потребна е гинеколошка проценка за исклучување на секундарна причина.

TENS треба да се применува согласно упатството за конкретниот електротерапевтски уред и со почитување на неговите контраиндикации и мерки на претпазливост.