Обезноста во Македонија и улогата на физиотерапијата во нејзиниот третман

 

Обезноста претставува хронична болест која се карактеризира со прекумерно натрупување на масно ткиво во организмот и е поврзана со значително зголемен ризик од развој на бројни здравствени проблеми. Според најновиот извештај на Светската здравствена организација (WHO) за Северна Македонија, стапките на прекумерна телесна тежина и обезност продолжуваат да растат кај возрасните и кај децата.

Особено загрижувачки е податокот дека речиси секое трето момче и повеќе од секое четврто девојче на возраст од 7 до 9 години имаат прекумерна телесна тежина или обезност. Овие бројки укажуваат дека обезноста веќе не е само проблем кај возрасната популација, туку сериозен јавно-здравствен предизвик кој започнува уште во детството.

 

Какви здравствени последици предизвикува обезноста?

 

Прекумерната телесна тежина влијае врз речиси сите системи во човечкиот организам. Кај лицата со обезност почесто се јавуваат:

 

• Дијабетес тип 2
• Покачен крвен притисок
• Срцево-садови заболувања
• Метаболен синдром
• Нарушувања на спиењето
• Намалена физичка издржливост
• Хронични болки во зглобовите и ‘рбетот
• Артроза на колена и колкови
• Намалена работна способност и квалитет на живот

 

Од аспект на мускулно-скелетниот систем, секој дополнителен килограм создава дополнително оптоварување врз колената, колковите, стапалата и лумбалниот дел на ‘рбетот. Затоа лицата со обезност многу почесто се јавуваат на физиотерапевт поради болка, ограничена подвижност и намалена физичка кондиција.

 

Што препорачува Светската здравствена организација?

 

Во својот извештај за Македонија, WHO посочува дека зголемувањето на физичката активност треба да биде една од клучните мерки за намалување на обезноста. Организацијата препорачува:

 

• Промоција на физичка активност кај целото население
• Подобрување на условите за пешачење и рекреација
• Зголемување на физичката активност во училиштата
• Рано препознавање на обезноста кај децата
• Проценка на здравствените ризици поврзани со обезноста во примарната здравствена заштита
• Развивање програми за управување со телесната тежина

 

Токму во овие области физиотерапевтите имаат значајна улога како дел од мултидисциплинарниот пристап кон третманот на обезноста.

 

Улогата на физиотерапевтот во третманот на обезноста

 

Современиот пристап кон обезноста не се базира само на диета и намалување на калории. Долгорочниот успех зависи од промена на животните навики и постепено зголемување на физичката активност.

Физиотерапевтот игра важна улога преку:

 

1. Проценка на физичката состојба

 

Се проценуваат:

 

• Телесна композиција
• Подвижност на зглобовите
• Мускулна сила
• Кардиореспираторна издржливост
• Постурални нарушувања
• Болка и функционални ограничувања

 

2. Изработка на индивидуална програма за вежбање

 

Кај лицата со обезност често постои намалена кондиција и присуство на болка, поради што класичните фитнес програми може да бидат несоодветни.

Физиотерапевтот креира безбедна програма која може да вклучува:

 

• Аеробни вежби
• Пешачење
• Вежби во вода
• Вежби за сила со сопствена тежина
• Вежби за стабилизација
• Вежби за подобрување на рамнотежата
• Корективни вежби

 

3. Намалување на болката

 

Голем број лица со обезност имаат болка во колената, колковите и долниот дел на грбот. Соодветната физиотерапија може да помогне во:

 

• Намалување на болката
• Подобрување на подвижноста
• Подобрување на функцијата на зглобовите
• Подобрување на секојдневната активност

 

4. Мотивација и долгорочна поддршка

 

Една од најголемите пречки во борбата со обезноста е одржувањето на редовна физичка активност. Физиотерапевтот има важна едукативна и мотивациска улога преку следење на напредокот и постепено прилагодување на програмата.

 

Зошто е важна раната интервенција кај децата?

 

Извештајот на WHO посебно ја нагласува потребата од рано откривање и следење на обезноста кај децата. Колку порано се започне со промена на навиките за исхрана и физичка активност, толку е поголема веројатноста да се спречат здравствените последици во зрелата возраст.

Педијатриската физиотерапија може да помогне преку:

 

• Проценка на моторниот развој
• Подобрување на физичката активност
• Корекција на неправилно држење на телото
• Подобрување на координацијата и рамнотежата
• Развивање здрави навики за движење уште од најрана возраст

 

Заклучок

 

Обезноста претставува сериозен здравствен предизвик во Северна Македонија и бара мултидисциплинарен пристап. Според препораките на Светската здравствена организација, зголемувањето на физичката активност и раното препознавање на ризикот се меѓу најважните мерки за справување со овој проблем.

Физиотерапевтите имаат клучна улога во проценката, превенцијата и третманот на обезноста преку индивидуализирани програми за вежбање, подобрување на функционалната способност, намалување на болката и поттикнување на долгорочни здрави животни навики.

 

Извор: Текстот е подготвен врз основа на најновиот извештај на Светската здравствена организација за Северна Македонија „Nutrition, Physical Activity and Obesity in North Macedonia: From Data to Policy Action“ (WHO, 2024), како и на препораките на WHO за физичка активност, превенција и третман на обезност и незаразни болести.