Нови препораки за рехабилитација по мозочен удар – што носи AHA/ASA 2026?

 

Рехабилитацијата по мозочен удар добива ново, појасно дефинирано место во современиот третман.

 

На 27 август 2026 година, Американската асоцијација за срце (AHA) и Американската асоцијација за мозочен удар (ASA) го објавија новото „2026 Guideline for Adult Stroke Rehabilitation and Recovery“, посветено на рехабилитацијата и опоравувањето кај возрасни пациенти по мозочен удар. Новото упатство е објавено во списанието Stroke и ги ажурира претходните препораки за оваа област. (professional.heart.org)

За физиотерапевтите, едно од најважните пораки е дека рехабилитацијата не треба да се гледа како завршна фаза по акутното лекување, туку како процес кој започнува уште во акутната фаза и продолжува низ различни периоди на опоравување. (professional.heart.org)

 

1. Рехабилитацијата треба да започне рано

 

Новото упатство ја нагласува потребата од започнување на рехабилитацијата во акутната фаза на мозочниот удар, со постепено воведување на мобилизација и функционални активности според медицинската состојба на пациентот.

Но, „рано“ не значи „што е можно поинтензивно веднаш“.

Кај пациентите во првите 24 часа треба да се избегнува многу интензивна, високо-дозирана мобилизација. AHA/ASA нагласува постепена прогресија на позиционирањето и мобилизацијата во периодот од 24–48 часа, додека многу интензивниот напор во хиперакутната фаза може да биде штетен, особено кај пациенти со потежок мозочен удар или нестабилна состојба. (professional.heart.org)

Пораката е едноставна:
Рано – да. Неконтролирано интензивно – не.

 

2. Поголем акцент на дозата и интензитетот на терапијата

 

Упатството препорачува доволна количина и интензитет на различни видови функционална практика со цел да се намалат функционалните ограничувања и да се развијат компензаторни стратегии.

По првите 24 часа, кога медицинската состојба дозволува, се препорачуваат умерено до високоинтензивни вежби и функционална практика, индивидуализирани според способностите и целите на пациентот. (professional.heart.org)

Тоа значи дека современата рехабилитација не треба да се базира само на пасивни процедури, туку на активна, функционална и целно насочена терапија.

 

3. Пациентот треба да има индивидуални цели

 

Еден од важните принципи на новото упатство е персонализираниот пристап.

Целите на рехабилитацијата треба да произлегуваат од реалните потреби на пациентот – на пример:

 

• самостојно станување и одење;
• користење на раката во секојдневните активности;
• безбедно качување и симнување по скали;
• враќање во домашната средина;
• враќање на работа или други активности;
• намалување на ризикот од падови.

 

Потребно е напредокот редовно да се проценува, а терапевтските цели да се менуваат кога се менува функционалната состојба на пациентот. Стандардизирани мерки за исход треба да се користат за проценка на функцијата, активностите и учеството во секојдневниот живот. (professional.heart.org)

 

4. Рехабилитацијата е тимска работа

 

Новите препораки повторно го нагласуваат значењето на мултидисциплинарниот тим.

Физиотерапевтот, окупациониот терапевт, логопедот, лекарот, медицинските сестри и другите професионалци треба да работат координирано, со заеднички цели.

Особено е важно комуникацијата меѓу професионалците да продолжи низ целиот процес – од акутната болница, преку болничката или институционалната рехабилитација, до домашната и амбулантната рехабилитација. (professional.heart.org)

 

5. Не е доволно терапијата да заврши со отпустот

 

Една од важните пораки е потребата од периодична повторна проценка и повторно вклучување во рехабилитација кога е потребно.

Пациентот може да има функционален напредок во првите месеци, но подоцна да се појават нови проблеми, декондиционирање или функционално опаѓање.

Затоа, рехабилитацијата треба да се гледа како континуиран процес, а не како ограничен број третмани по мозочниот удар. (professional.heart.org)

 

6. Вежбањето станува уште поважен дел од рехабилитацијата

 

Физичката активност и вежбањето имаат значајно место во новите препораки.

Програмата треба да се прилагоди според функционалниот статус и ризиците кај пациентот, а може да вклучува:

Аеробни активности – за подобрување на издржливоста и кардиоваскуларниот капацитет.

Вежби за сила – за подобрување на мускулната сила и функционалноста.

Вежби за рамнотежа – за подобрување на стабилноста и намалување на ризикот од падови.

Проценката на ризикот од пад треба да се направи што е можно порано, со понатамошно следење и соодветна програма за превенција. (professional.heart.org)

 

7. Менталното здравје е дел од рехабилитацијата

 

Новото упатство не се фокусира само на моторното опоравување.

Депресијата и анксиозноста по мозочен удар треба активно да се препознаваат и следат. Препорачано е пациентите да се скринираат рано, но и повторно во текот на опоравувањето, бидејќи психичката состојба може директно да влијае врз учеството во рехабилитацијата и квалитетот на живот. (professional.heart.org)

 

8. Улогата на семејството и негувателите

 

Пациентот не е единствениот кој треба да биде обучен.

AHA/ASA препорачува едукација и обука на лицата кои се грижат за пациентот, со цел тие да можат безбедно да помогнат во секојдневното функционирање и да го поддржат процесот на рехабилитација. (professional.heart.org)

 

9. Телереабилитацијата добива поголемо значење

 

Телереабилитацијата може да биде корисна опција за пациенти кои имаат потешкотии да патуваат до здравствена установа.

Таа може да помогне во продолжување на рехабилитацијата дома, олеснување на транзицијата меѓу различни нивоа на здравствена грижа и подобрување на пристапот до терапија. (professional.heart.org)

 

 

Што значи ова за физиотерапевтите?

 

Новото AHA/ASA упатство испраќа важна порака:

Целта не е само пациентот да биде „раздвижен“. Целта е да стане што е можно пофункционален и независен.

За физиотерапевтот тоа значи поголем фокус на:

проценка → индивидуални цели → функционална задача → соодветна доза → мерење на исходот → повторна проценка → прогресија.

Современата рехабилитација по мозочен удар треба да биде рана, индивидуализирана, активна, функционална и мултидисциплинарна.

И можеби најважно – рехабилитацијата не завршува со отпустот од болница.

 

Извор

 

Richards LG, Ifejika NL, Stein J, et al. 2026 Guideline for Adult Stroke Rehabilitation and Recovery: A Guideline From the American Heart Association/American Stroke Association. Stroke. Published online August 27, 2026. doi:10.1161/STR.0000000000000536. (professional.heart.org)

Официјалното AHA/ASA упатство и материјали за професионалци 

 

Напомена: Препораките во овој текст се сумирани за едукативни цели и не заменуваат индивидуална клиничка проценка.