Физиотерапевтска проценка кај лица со обезност

 

Физиотерапевтската проценка кај лица со обезност претставува важен дел од мултидисциплинарниот пристап во третманот и рехабилитацијата. Таа не се фокусира само на телесната тежина и BMI, туку опфаќа проценка на мобилноста, мускулната сила, физичката издржливост, болката, рамнотежата, функционалните ограничувања и безбедноста при физичка активност.

Целта на физиотерапевтската проценка е да се утврдат индивидуалните потреби и функционалните способности на пациентот, со што може да се креира персонализиран план за физичка активност и рехабилитација. На овој начин, физиотерапијата кај обезност се насочува кон подобрување на движењето, самостојноста и квалитетот на живот.

 

1. Анамнеза и основна проценка

 

Проценката започнува со собирање податоци за:

• телесна тежина и висина;
• BMI;
• промени во телесната тежина;
• ниво на физичка активност;
• седентарно однесување;
• професионални и секојдневни активности;
• присуство и локализација на болка;
• претходни повреди и операции;
• мускулно-скелетни нарушувања;
• кардиореспираторни симптоми;
• употреба на помагала;
• ограничувања во секојдневното функционирање.

 

BMI може да биде корисен почетен индикатор, но не треба да биде единствениот параметар за проценка. Современите стандарди за проценка на обезноста препорачуваат поширока клиничка проценка која вклучува анамнеза, физикален преглед, придружни состојби и функционални последици. [3]

 

2. Проценка на функционалната мобилност

 

Функционалната мобилност е еден од клучните аспекти на физиотерапевтската проценка.

 

Се проценуваат:

 

• станување и седнување;
• трансфери од кревет на стол;
• одење;
• качување и симнување по скали;
• промена на положбата на телото;
• одржување рамнотежа;
• толеранција на физички напор;
• способност за извршување на секојдневните активности.

 

Во зависност од состојбата на пациентот, може да се користат стандардизирани функционални тестови, како Timed Up and Go (TUG), Sit-to-Stand тестови и 6-Minute Walk Test (6MWT). Стандардизираните тестови овозможуваат објективно следење на функционалниот статус и промените во текот на рехабилитацијата. [1,4]

 

3. Проценка на мускулно-скелетниот систем

 

Кај лицата со обезност потребно е да се процени влијанието на зголеменото механичко оптоварување и физичката неактивност врз мускулно-скелетниот систем.

 

Проценката може да опфати:

 

• опсег на движење во зглобовите;
• мускулна сила;
• мускулна издржливост;
• флексибилност;
• постурална поставеност;
• квалитет на движењето;
• болка при движење и оптоварување;
• функционална способност на долните екстремитети;
• функционална состојба на ‘рбетот.

 

Посебно внимание треба да се посвети на колената, колковите, глуждовите и лумбалниот ‘рбет, бидејќи мускулно-скелетните проблеми можат дополнително да ја ограничат физичката активност и мобилноста. [1,2]

 

4. Проценка на кардиореспираторниот одговор

 

Пред започнување или зголемување на физичката активност потребно е да се земат предвид кардиоваскуларниот, респираторниот и метаболичкиот ризик.

Во зависност од клиничката состојба, може да се следат:

 

• срцева фреквенција;
• крвен притисок;
• сатурација со кислород;
• респираторна фреквенција;
• диспнеа;
• субјективно чувство на замор;
• времето потребно за опоравување по напор.

 

Кај лица со познати кардиоваскуларни, пулмонални или метаболички заболувања, како и кај оние со релевантни симптоми, потребно е соодветно медицинско разгледување пред започнување или значително зголемување на програмата за физичка активност. [5]

Интензитетот на напорот може да се следи и преку Borg Rating of Perceived Exertion (RPE).

 

5. Проценка на физичката активност и седентарното однесување

 

Физиотерапевтската проценка не треба да се ограничи на прашањето дали пациентот „вежба“.

Потребно е да се процени:

• колку време пациентот поминува во седење;
• колку често се движи во текот на денот;
• времетраењето на одењето;
• физичката активност поврзана со работата;
• рекреативната физичка активност;
• пречките кои го ограничуваат движењето.

WHO препорачува возрасните да акумулираат 150–300 минути умерена аеробна физичка активност неделно, или еквивалентна количина на поинтензивна активност, кога тоа е соодветно според здравствената состојба. Сепак, кај неактивни лица со обезност почетното ниво треба да биде индивидуализирано и постепено да се зголемува. [6]

 

6. Проценка на функционалните ограничувања

 

Особено важно е да се утврди како обезноста влијае врз секојдневното функционирање.

Се проценува способноста за:

 

• лична хигиена;
• облекување;
• подготвување храна;
• домашни активности;
• продолжено стоење;
• одење надвор од домот;
• користење јавен транспорт;
• учество во рекреативни и социјални активности.

 

На овој начин физиотерапевтската проценка се насочува кон функцијата и учеството на пациентот, а не само кон намалување на телесната тежина. [1,2]

 

7. Проценка на безбедноста и ризикот

 

Пред започнување на терапевтска програма потребно е да се идентификуваат потенцијалните ризици поврзани со физичката активност.

Особено внимание се посветува на:

 

• ризик од пад;
• болка при оптоварување;
• прекумерен замор;
• диспнеа;
• кардиоваскуларни симптоми;
• нарушена рамнотежа;
• ограничена мобилност;
• потреба од помагало;
• способност за безбедно изведување на вежбите.

 

Проценката на ризикот овозможува избор на соодветен интензитет, вид и обем на физичка активност. [2,5]

 

8. Поставување функционални цели

 

По завршувањето на проценката, физиотерапевтот заедно со пациентот поставува индивидуализирани и мерливи функционални цели.

Целите може да вклучуваат:

 

• зголемување на дневната физичка активност;
• подобрување на одењето;
• подобрување на мускулната сила;
• подобрување на кардиореспираторната издржливост;
• намалување на болката;
• подобрување на рамнотежата;
• подобрување на способноста за извршување на секојдневните активности;
• зголемување на самостојноста и квалитетот на живот.

 

Редовната повторна проценка овозможува програмата да се прилагодува според напредокот и промените во функционалниот статус. [1,2]

 

Заклучок

 

Физиотерапевтската проценка кај лицата со обезност треба да биде сеопфатна, индивидуализирана и функционално ориентирана.

Телесната тежина и BMI се важни клинички параметри, но не ја опишуваат целосно функционалната состојба на пациентот. Физиотерапевтот проценува движење, мобилност, мускулна сила, физичка издржливост, болка, рамнотежа, функционални ограничувања и безбедност при физичка активност.

Целта е врз основа на проценката да се создаде индивидуализиран план кој ќе овозможи постепено зголемување на физичката активност, подобрување на функцијата и квалитетот на живот, како дел од мултидисциплинарниот третман на обезноста. [1,2,6]

 

 

---

Референци

 

1. Giusti EM, Spatola CA, Brunani A, et al. ISPRM/ESPRM guidelines on Physical and Rehabilitation Medicine professional practice for adults with obesity and related comorbidities. European Journal of Physical and Rehabilitation Medicine. 2020;56(4):496–507. doi:10.23736/S1973-9087.20.06232-2.

2. Sociedad Española de Rehabilitación y Medicina Física. Diagnosis and Management of the Patient with Obesity: Position Statement of the Obesity and Sarcopenia Working Group of the Spanish Society of Rehabilitation and Physical Medicine. 2026.

3. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Obesity. Screening, Diagnosis, Evaluation, and Staging of Obesity in Adults: Standards of Care in Overweight and Obesity—2026. Diabetes Care. 2026. doi:10.2337/dc26-S006.

4. American Thoracic Society. ATS Statement: Guidelines for the Six-Minute Walk Test. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 2002;166:111–117.

5. American College of Sports Medicine. ACSM-EP Crosswalk / Preparticipation Screening and Exercise Testing guidance.

6. World Health Organization. WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour. Geneva: World Health Organization; 2020.