Колено – анатомија, МР и РТГ снимки: Водич за пациенти и физиотерапевти

 

 

Коленото е еден од најоптоварените зглобови во човечкото тело. Тоа има важна улога во одењето, трчањето, скокањето, качувањето и симнувањето по скали, како и во одржувањето на стабилноста на долните екстремитети.

Болката во коленото може да биде поврзана со повреда на лигаментите, оштетување на менискусите, промени на зглобната ‘рскавица, дегенеративни заболувања или проблеми со тетивите и околните меки ткива.

За процена на овие состојби се користат различни дијагностички методи, меѓу кои најчести се рендгенографијата (РТГ) и магнетната резонанца (МР).

Во оваа едукативна статија ќе ги разгледаме основните анатомски структури на коленото, нивниот изглед на радиолошките снимки и значењето на овие информации за клиничката процена и физиотерапевтската рехабилитација.

 

1. Основна анатомија на коленскиот зглоб

 

Коленскиот зглоб го формираат три коски: фемурот (бутната коска), тибијата (големата потколенична коска) и пателата (коленската чашка). Неговата стабилност и функција зависат од соработката меѓу коскените структури, лигаментите, менискусите, мускулите, тетивите и зглобната ‘рскавица.

 

Најважни анатомски структури

 

Фемур (бутна коска)

Дисталниот дел на фемурот ги формира феморалните кондили, кои учествуваат во зглобувањето со тибијата. Нивните зглобни површини се покриени со хијалинска ‘рскавица.

 

Тибија (голема потколенична коска)

Проксималниот дел на тибијата ја формира тибијалната зглобна површина, на која се потпираат феморалните кондили. Оваа област го пренесува оптоварувањето од бутот кон потколеницата.

 

Патела (коленска чашка)

Пателата е сезамоидна коска сместена во тетивниот механизам на квадрицепсот. Таа го подобрува механичкиот момент на квадрицепсниот мускул и придонесува за ефикасно испружување на коленото.

 

Медијален и латерален менискус

Менискусите се структури од фиброхрскавично ткиво сместени помеѓу фемурот и тибијата. Тие помагаат во распределбата на оптоварувањето, ја подобруваат конгруентноста на зглобните површини и придонесуваат за стабилноста на зглобот.

 

Преден вкрстен лигамент (ACL)

ACL ја ограничува прекумерната предна транслација на тибијата во однос на фемурот и учествува во контролата на ротационата стабилност на коленото. Повредите се чести кај спортови со нагли промени на правецот, забрзување и забавување.

 

Заден вкрстен лигамент (PCL)

PCL ја ограничува прекумерната задна транслација на тибијата. Повредите може да настанат при директен удар во предниот дел на потколеницата или при други трауматски механизми.

 

Медијален и латерален колатерален лигамент (MCL и LCL)

Овие лигаменти придонесуваат за стабилноста на коленото во фронталната рамнина и ја ограничуваат прекумерната валгусна и варусна подвижност.

 

Зглобна ‘рскавица

Хијалинската зглобна ‘рскавица ги покрива зглобните површини и овозможува движење со мало триење. Нејзиното оштетување може да биде поврзано со траума или дегенеративни промени.

 

Квадрицепсна тетива и пателарен лигамент

Квадрицепсната тетива ја поврзува мускулната група на квадрицепсот со пателата, додека пателарниот лигамент ја поврзува пателата со тибијалната туберкула. Заедно учествуваат во механизмот за екстензија на коленото.

 

2. Што покажува РТГ-снимката на коленото?

 

Рендгенографијата е важен метод за почетна процена на многу заболувања и повреди на коленото.

На РТГ-снимката најдобро се прикажуваат коските и нивната меѓусебна положба. Зглобната ‘рскавица не се прикажува директно, но нејзината дебелина може индиректно да се процени преку ширината на зглобниот простор.

Соодветно избраните проекции, вклучувајќи снимки во стоечка положба кога се индицирани, може да помогнат при процена на:

 

• Скршеници и коскени повреди.
• Остеоартритис и стеснување на зглобниот простор.
• Остеофити, односно коскени израстоци.
• Оската и поставеноста на долниот екстремитет.
• Положбата на пателата и одредени коскени промени.
• Некои знаци на коскени заболувања.

Како изгледа остеоартритисот на РТГ?

 

Кај остеоартритисот може да се забележат стеснување на зглобниот простор, остеофити, субхондрална склероза и, во одредени случаи, субхондрални цистични промени.

Овие наоди помагаат во процената на структурните промени, но не секогаш ја одразуваат јачината на болката или степенот на функционалното ограничување.

Важно: Менискусите, вкрстените лигаменти и повеќето меки ткива не можат директно и сигурно да се проценат со стандардна РТГ-снимка.

 

3. Што покажува МР-снимката на коленото?

 

Магнетната резонанца овозможува детална визуелизација на коските, коскената срцевина и меките ткива. Таа е особено корисна кога клиничкото прашање се однесува на менискусите, лигаментите, тетивите, зглобната ‘рскавица или одредени коскени повреди.

 

МР може да помогне во процената на:

 

• Руптура или друга повреда на ACL и PCL.
• Повреди на медијалниот и латералниот менискус.
• Оштетување на зглобната ‘рскавица.
• Едем на коскената срцевина и одредени окултни фрактури.
• Повреди на тетивите и околните меки ткива.
• Зголемена количина зглобна течност и синовијални промени.
• Одредени повреди на субхондралната коска.

 

МР не е неопходна за секој пациент со болка во коленото. Нејзината употреба зависи од симптомите, клиничкиот преглед и од тоа дали резултатот би влијаел врз понатамошното лекување.

 

4. Како изгледаат важните структури на МР?

 

Преден вкрстен лигамент (ACL)

Интактниот ACL обично се визуелизира како континуирана структура со релативно низок сигнал на соодветните секвенци.

Кај повреда може да се забележат нарушување на континуитетот на влакната, зголемен сигнал, абнормална ориентација или индиректни знаци на нестабилност. Изгледот зависи од типот и староста на повредата.

Менискуси

Нормалните менискуси најчесто имаат триаголен изглед на сагиталните пресечни рамнини и низок сигнал на МР.

Промена на сигналот што достигнува до зглобната површина може да укажува на руптура, но наодот мора да се процени во повеќе пресечни рамнини и во контекст на клиничката состојба.

Зглобна ‘рскавица

МР може да помогне во процената на дебелината и интегритетот на зглобната ‘рскавица. Можно е да се забележат нерамнини, истенчување или дефекти на ‘рскавицата.

Коскена срцевина

Зголемен сигнал на течносензитивни секвенци може да укажува на едем на коскената срцевина, кој се среќава кај различни состојби, вклучувајќи траума и преоптоварување. Самиот наод не ја утврдува причината.

Зглобна течност

Зголемената количина течност може да се забележи кај воспалителни состојби, по повреда или при други зглобни заболувања. Нејзиното значење зависи од клиничкиот контекст.

5. Што претставува PD Fat-Sat секвенцата?

 

PD Fat-Sat е МР-секвенца со протонска густина и потиснување на сигналот од масното ткиво.

Потиснувањето на масниот сигнал овозможува полесно забележување на одредени промени со зголемена содржина на вода, како што се едемот и течноста.

Вообичаено, на ваквите секвенци:

 

• Течноста и одредени едематозни промени се прикажуваат со зголемен, посветол сигнал.
• Масното ткиво има потиснат сигнал и изгледа потемно.
• Лигаментите и тетивите често имаат низок сигнал кога се интактни.

 

Сепак, изгледот зависи од конкретната секвенца, параметрите на снимањето, артефактите и видот на ткивото. Затоа, една слика не е доволна за сигурно поставување дијагноза.

6. Какво е значењето на МР и РТГ за физиотерапевтската процена?

 

Радиолошките снимки обезбедуваат важни информации за структурната состојба на коленото, но физиотерапевтската процена мора да ги опфати и функцијата, симптомите и способноста на пациентот да ги извршува секојдневните активности.

Во зависност од клиничката состојба, процената може да вклучува:

 

• Болка при одење, качување и симнување по скали или спортска активност.
• Обем на движење во флексија и екстензија.
• Мускулна сила на квадрицепсот, задната ложа и мускулите на колкот.
• Присуство на оток и реакција на оптоварување.
• Рамнотежа, проприоцепција и невромускулна контрола.
• Одење, функционални тестови и способност за извршување задачи.

Дали МР-наодот сам по себе го одредува рехабилитацискиот протокол?

 

Не. Наодот треба да се поврзе со клиничката слика, фазата на повредата, функционалните ограничувања и евентуалните постоперативни ограничувања.

На пример, пациент со повреда на ACL може да има потреба од различен пристап во зависност од стабилноста на коленото, присуството на придружни повреди, функционалните цели и дали е планиран или извршен оперативен третман.

Кај остеоартритис, планот за физиотерапија се приспособува според болката, мускулната сила, подвижноста, толеранцијата на оптоварување и функционалните потреби на пациентот.

7. Кога е потребна дополнителна лекарска процена?

 

Посебно внимание е потребно при акутна повреда со изразен оток, неможност за оптоварување на ногата, значителна нестабилност или блокада на коленото.

Итна медицинска процена е потребна при сомнение за фрактура, деформација, невроваскуларни нарушувања или црвен, топол зглоб придружен со температура и општа слабост.

Одлуката за дополнително снимање ја носи лекарот врз основа на клиничките индикации. Физиотерапевтот треба да ги препознае предупредувачките знаци и да го упати пациентот кога е потребно.

Заклучок

 

РТГ и МР се комплементарни дијагностички методи со различни можности. РТГ е особено корисна за процена на коските, зглобниот простор и дегенеративните промени, додека МР овозможува подетален приказ на менискусите, лигаментите, тетивите, ‘рскавицата и коскената срцевина.

За правилно планирање на физиотерапевтската рехабилитација, радиолошките наоди треба да се толкуваат заедно со анамнезата, клиничкиот преглед и функционалната процена.

 

Напомена: Содржината е наменета за едукација и не претставува индивидуална медицинска дијагноза или замена за лекарски преглед. Илустрациите се шематски и не треба да се користат како пример за дијагностичко толкување на конкретна снимка.