Дигитално детство и лошо држење на телото – скриениот предизвик на современото детство

Современото детство значително се разликува од она што го паметат претходните генерации. Денешните деца растат опкружени со паметни телефони, таблети, компјутери и други дигитални уреди кои станаа неизбежен дел од секојдневието. Технологијата носи бројни придобивки во образованието, комуникацијата и забавата, но истовремено отвора и нови предизвици поврзани со здравјето на децата.

Еден од најчестите проблеми со кои се соочуваат здравствените работници денес е сè почестата појава на нарушено држење на телото кај децата и адолесцентите. Долготрајното користење на мобилни телефони, таблети и компјутери, комбинирано со недоволна физичка активност, создава услови за развој на мускулна нерамнотежа, болки во вратот и грбот, нарушување на нормалниот развој на мускулно-скелетниот систем како и обезност .

 

Кога технологијата станува здравствен предизвик?

 

Дигиталните уреди сами по себе не се штетни. Проблемот настанува кога нивната употреба е прекумерна и кога детето поминува повеќе часови дневно во статична положба. Многу ученици денес учат, комуницираат и се забавуваат преку екрани, а времето поминато во движење е значително намалено.

Во текот на денот некои деца поминуваат и повеќе од шест часа пред екран. Најголемиот дел од тоа време го поминуваат со наведната глава, свиткани рамења и заоблен горен дел од грбот. Оваа положба постепено станува навика која може да доведе до различни функционални проблеми.

 

Што е „технолошки врат“?

 

Терминот „технолошки врат“ или „Text Neck“ се користи за да се опише состојбата која настанува како резултат на честото наведнување на главата при користење мобилен телефон или таблет.

Главата на возрасен човек тежи приближно 4 до 6 килограми кога е во неутрална положба. Меѓутоа, кога главата се наведнува напред, оптоварувањето на вратниот дел од ’рбетот значително се зголемува. Колку е поголем аголот на наведнување, толку е поголем притисокот врз мускулите, лигаментите и зглобовите на вратот.

Кај децата и адолесцентите, кои сè уште се во фаза на раст и развој, долготрајното изложување на вакви позиции може да доведе до:

• болка и вкочанетост во вратот;
• замор на мускулите на рамениот појас;
• главоболки;
• чувство на напнатост во горниот дел од грбот;
• ограничена подвижност на вратот;
• нарушено држење на телото.

 

Иако овие промени најчесто се функционални и реверзибилни, нивното игнорирање може да доведе до долготрајни проблеми во зрелата возраст.

 

Зошто сè повеќе ученици се жалат на болки во грбот?

 

Пред само неколку децении болката во грбот најчесто се поврзуваше со возрасната популација. Денес сè почесто се среќава и кај ученици од основно и средно образование.

Причините се повеќеслојни. Покрај долгото седење во училишните клупи, значајна улога има и времето поминато дома пред компјутер, телефон или телевизор. Недоволната физичка активност доведува до слабеење на мускулатурата која го стабилизира ’рбетниот столб, а неправилното држење дополнително го зголемува оптоварувањето врз грбот.

 

Најчесто децата се жалат на:

• болка помеѓу лопатките;
• чувство на тежина во рамениците;
• замор при подолго седење;
• болка во долниот дел на грбот;
• потреба постојано да ја менуваат положбата на седење.

 

Во најголем број случаи станува збор за функционални проблеми кои успешно се решаваат со промена на навиките и зголемување на физичката активност.

 

Како да препознаеме дека детето има нарушено држење на телото?

 

Родителите можат навремено да забележат одредени знаци кои укажуваат на проблем со држењето на телото:

• главата е постојано поставена напред;
• рамената се заоблени и повлечени нанапред;
• детето седи подгрбавено;
• едното рамо изгледа повисоко од другото;
• брзо се заморува при седење;
• често се жали на болка или затегнатост во грбот и вратот.

 

Доколку овие промени се забележуваат подолг период, препорачливо е детето да биде прегледано од стручно лице со цел да се процени дали станува збор за постурално нарушување или за посериозна состојба која бара дополнителна дијагностика.

 

Како правилно да седи детето?

 

Правилното седење не значи совршено исправена положба во текот на целиот ден. Најважно е телото да има добра поддршка и редовно да ја менува положбата.

При користење компјутер се препорачува:

• стапалата да бидат целосно поставени на подот;
• колената да бидат свиткани под агол од приближно 90 степени;
• грбот да биде потпрен на наслонот од столицата; / или да седи на физио столица
• екранот да биде поставен во висина на очите;
• подлактиците да бидат опуштени и потпрени;
• на секои 30 до 45 минути да се прави кратка пауза.

Особено е важно мобилниот телефон да не се користи во скут со наведната глава. Наместо тоа, уредот треба да се подигне поблиску до висината на очите.

 

Физио стол и пилатес топка – активното седење како здрава алтернатива

 

Во последните години сè повеќе внимание се посветува на концептот на „активно седење“. Наместо долги часови поминати во статична положба, целта е телото постојано да прави мали корективни движења кои ја активираат мускулатурата и го намалуваат оптоварувањето на ’рбетниот столб.

Една од можностите е користење на ергономски физио столови или пилатес топки како привремена замена за класичната столица при учење или работа на компјутер. Поради нестабилната подлога, телото постојано прави мали прилагодувања за одржување на рамнотежата, при што се активираат длабоките стабилизациски мускули на трупот, грбот и карлицата.

 

Потенцијалните придобивки од ваквиот начин на седење се:

 

• поголема активација на мускулатурата на трупот;
• подобра свесност за држењето на телото;
• намалување на времето поминато во крута статична положба;
• подобрување на рамнотежата и координацијата;
• поттикнување на правилно позиционирање на карлицата и ’рбетот.

 

Сепак, важно е да се нагласи дека пилатес топката не треба да се користи со часови како единствено средство за седење. Најдобри резултати се постигнуваат кога се користи повремено, во комбинација со ергономска столица и редовни паузи за движење. Кај децата, изборот на големината на топката треба да биде соодветен на нивната висина, така што стапалата целосно да допираат до подот, а колената да бидат свиткани под агол од приближно 90 степени.

Иако физио столовите и пилатес топките можат да бидат корисна алатка за подобрување на постуралните навики, тие не се замена за редовна физичка активност. Најдобрата превенција од болки во грбот и нарушено држење на телото и понатаму остануваат движењето, спортот и активниот начин на живот.

 

Движењето е најдобрата превенција

 

Човечкото тело е создадено за движење. Ниту една „идеална“ положба не може да ги компензира негативните ефекти од повеќечасовното седење.

Редовната физичка активност е најдобриот начин за превенција на постуралните нарушувања и болките во грбот. Светските препораки советуваат децата и адолесцентите да имаат најмалку 60 минути умерена до интензивна физичка активност секој ден.

 

Тоа не мора секогаш да биде организиран спорт. Корисни се:

 

• пешачење;
• возење велосипед;
• трчање;
• пливање;
• танцување;
• игра на отворено;
• рекреативни спортови.

 

Физичката активност придонесува за развој на силна мускулатура, подобра координација, правилно држење на телото и подобро општо здравје.

 

Улогата на родителите

 

Родителите имаат клучна улога во создавањето здрави навики. Ограничувањето на времето пред екран, поттикнувањето на спортски активности и создавањето семејна култура на движење можат значително да придонесат за здравиот раст и развој на децата.

Важно е децата да разберат дека технологијата е корисна алатка, но не треба да го замени движењето, играта и активниот начин на живот.

 

Заклучок

 

Дигиталната технологија е составен дел од современото детство и нема потреба од нејзино избегнување. Предизвикот е во пронаоѓањето рамнотежа помеѓу времето поминато пред екран и времето посветено на движење и физичка активност.

Нарушеното држење на телото, „технолошкиот врат“ и болките во грбот кај учениците се проблеми кои сè почесто се среќаваат, но во најголем дел можат да се превенираат. Со правилна едукација, навремено препознавање на промените и поттикнување на активен животен стил, можеме да им помогнеме на децата да растат здраво, исправено и без болка.

 

Блаже Арсов,

Основач на платформата fizioterapevti.mk, посветен на едукација, превенција и промоција на здрави животни навики кај деца и возрасни. Активно учествува во јавни кампањи, стручни предавања и медиумски настапи на теми од областа на физиотерапијата и рехабилитацијата.