Рехабилитација и повторно проодување по операција на фрактура на колк
Враќање на одењето по имплантација на остеосинтетски материјал кај фрактури на колк
Фрактурите на колкот претставуваат една од најсериозните ортопедски повреди, особено кај повозрасната популација. По хируршки третман со остеосинтетски материјал (OSM), правилната вертикализација и постепеното враќање на одењето се клучни за успешно закрепнување и враќање на секојдневната функционалност.
Современата рехабилитација започнува рано — често уште првиот или вториот ден по операцијата — со цел да се намалат компликациите и да се подобри исходот од лекувањето.
Зошто кај некои пациенти се поставува протеза, а кај други остеосинтетски материјал?
Типот на операција зависи од повеќе фактори и не постои ист пристап за сите пациенти.
Остеосинтетски материјал (OSM)
Кај одредени фрактури, коската може да се фиксира и зачува со:
- завртки
- плочки
- DHS систем
- интрамедуларен клин (PFN)
Овој пристап најчесто се избира кога:
- фрактурата е стабилна или може анатомски да се намести
- пациентот е помлад
- постои добра коскена структура
- се очекува зараснување на коската
Целта е да се сочува природниот колк.
Протеза на колк (хемипротеза или тотална протеза)
Кај некои пациенти, особено кај повозрасни лица со остеопороза или тешки фрактури, постои висок ризик коската да не зарасне правилно или да дојде до нарушување на циркулацијата на главата на фемурот.
Во тие случаи се избира:
- парцијална протеза (хемипротеза)
или - тотална протеза на колк
Протеза почесто се поставува кога:
- фрактурата е дислоцирана
- постои оштетување на главата на фемурот
- коската е многу кревка
- пациентот има намалена можност за зараснување
Главната цел е побрза мобилизација и намалување на ризикот од повторна операција.
Што претставува вертикализација?
Вертикализација е процес на постепено поставување на пациентот во исправена положба и повторно учење на стоење и одење.
Раната мобилизација помага за:
- подобра циркулација
- превенција на тромбоза
- намалување на ризик од пневмонија
- зачувување на мускулната сила
- подобрување на балансот
Оптоварување на оперираната нога
Еден од најважните делови од рехабилитацијата е правилното дозирање на оптоварувањето на оперираната нога. Прерано или прекумерно оптоварување може да доведе до:
- поместување на фиксацијата
- болка
- забавено зараснување
- оштетување на имплантот
- повторна операција
Поради тоа, режимот на одење секогаш го одредува ортопедот во соработка со физиотерапевтот.
Како изгледа одење без оптоварување?
Кај овој режим пациентот НЕ смее да ја оптовари оперираната нога.
Тоа значи:
- стапалото може само лесно да биде подигнато од подот
или - воопшто да не допира подлога
Телесната тежина се пренесува преку:
- од
- алка
- патерици
- раце и здрава нога
Практично одење со одалка:
- Се придвижува одалката напред
- Оперираната нога оди напред без газење
- Тежината се пренесува на рацете
- Здравата нога чекори напред
Пациентите често мислат дека „малку газење“ не е проблем, но и минимално несвесно оптоварување може да биде ризично кај нестабилни фрактури.
Делумно оптоварување
Кај овој режим е дозволено само дел од тежината да се пренесе на оперираната нога.
Најчесто:
- 10%
- 20%
- 30%
или - до 50% од телесната тежина
Пациентите често тешко проценуваат колку навистина оптоваруваат, па затоа физиотерапевтот користи:
- тренинг на одење
- тактилна контрола
- визуелна корекција
- мерење со вага кај некои пациенти
Кога се зголемува оптоварувањето?
Зголемувањето на оптоварувањето зависи од:
- типот на фрактурата
- стабилноста на остеосинтезата
- возраста
- квалитетот на коската
- контролни рендген снимки
- болката и функционалноста
Кај стабилни фиксации, оптоварувањето понекогаш се дозволува уште рано.
Кај покомплексни фрактури може да биде потребно:
- 6 недели
- 8 недели
или подолго ограничување.
Знаци дека оптоварувањето можеби е преголемо
Пациентот треба веднаш да се консултира со лекар или физиотерапевт ако се појави:
- нагло зголемена болка
- чувство на нестабилност
- оток
- неможност за одење
- ново крцкање или механички звук
- зголемено куцање
Помагала во рехабилитацијата
Во зависност од стабилноста и балансот се користат:
- одалка
- подлакотни патерици
- стап
Физиотерапевтот го обучува пациентот за безбедно:
- станување
- седење
- вртење
- одење
- качување по скали
Цели на физиотерапијата
Рана фаза
- намалување на болка
- превенција на компликации
- зачувување на ROM
- активирање на musculature
Подоцнежна фаза
- враќање на нормално одење
- подобрување на баланс
- зголемување на издржливост
- функционална независност
Заклучок
Изборот помеѓу остеосинтеза и протеза зависи од типот на фрактурата, возраста, квалитетот на коската и општата состојба на пациентот. Без разлика на видот на операцијата, раната вертикализација, правилното дозирање на оптоварувањето и стручно водената физиотерапија имаат клучна улога во безбедното враќање на одењето и функционалната независност.
Автор: Блаже Арсов
🌐 fizioterapevti.mk
